Januari 2012
Kunsthandel Dolf D. van Omme toont museale tekening van Jan Toorop (1858- 1928) tijdens het Kunst en Antiekweekend Naarden-Vesting
Aan het eind van de 19de eeuw wordt Domburg in de zomermaanden frequent bezocht door de Nederlandse 'fin fleur'. Aangetrokken door het ruige duinlandschap en het Zeeuwse boerenleven trekken in deze periode ook steeds meer kunstenaars naar Domburg.
Vanaf 1897 verblijft Jan Toorop 's zomers vaak in Domburg om er te werken. Hij brengt er vele zomers door en wordt getroffen door het bijzondere licht langs de kust. Hij is er het middelpunt van een kunstenaarskolonie en laat binnen- en buitenlandse kunstenaars in een door hem ingericht kunstzaaltje exposeren. Zo komt hij onder andere in contact met Piet Mondriaan en Jacoba van Heemskerck.
In Domburg laat Toorop zich inspireren door de Zeeuwse bevolking, in het bijzonder het boerenleven. Een prachtig voorbeeld is de arenleester, een werk op papier dat hij in 1903 vervaardigt en gezien kan worden als één van de eerste werken rondom het thema ‘Zeeuwse arbeiders op het land’ dat hij in de jaren daarna nog regelmatig zou verbeelden. De kunstenaar was onder de indruk van de godsdienstigheid van de Zeeuwse bevolking. Hij vervaardigde diverse voorstellingen van de boerenbevolking, hard werkend op het land of stil biddend voor de maaltijd. De landarbeider wordt door hem afgebeeld als een toegewijd en devoot 'instrument Gods’. In het werk de arenleester zien we een jonge dame in geknielde houding aan het werk. Aan de achter haar afgebeelde korenschoven is duidelijk te zien dat er inmiddels is geoogst en dat zij druk bezig is de resten van de oogst te verzamelen. Hoewel de arenleester duidelijk aan het werk is geeft haar houding ook een bepaalde devotie en sereniteit weer, alsof ze al biddend het landschap bewerkt.
Niet alleen de werken door Toorop werden gekenmerkt door deze thematiek. De ‘arenleester’ wordt in 1857 voor het eerst verbeeld door Jean Francois Millet (1814-1875) en vormde een aanklacht tegen de rijken die de hard werkende boeren uitbuitten. De boeren leefden van de resten van de oogst die door de arenleesters werden verzameld. Zowel stilistisch als thematisch toont de arenleester van Toorop een grote verwantschap met het werk van Vincent van Gogh (1853-1890) die - geïnspireerd op het werk van Millet - in 1885 te Nuenen een aantal werken vervaardigde binnen het thema de ‘arenleesters’. Zowel Van Gogh als Toorop laat zich kenmerken door een mengeling van diverse stijlen, hetgeen een samenspel van korte, krachtig geplaatste streepjes en lange ranke contourlijnen veroorzaakt.
Naast een aantrekkelijke thematiek springt ook de dynamische toets van Toorop direct in het oog. Feilloos weet hij een divisionistische techniek te combineren met een lineaire tekenwijze. Jan Toorop was in 1885 één van de eerste Nederlandse schilders die het in Frankrijk door George Seurat ontwikkelde pointillisme in zijn werk toepaste. Rond 1890 ging hij over tot het symbolisme, om na 1900 terug te keren naar een pointillistische/divisionistische stijl zoals we terug kunnen zien in de arenleester uit 1903.